Thema: 

Psychosen behandelen? Voorafgaande vragen.

 

Wie ooit door de Écrits van Jacques Lacan bladerde, zal de verwijzing in onze titel naar de baanbrekende tekst uit 1957-58 “Over een kwestie die aan elke mogelijke behandeling van de psychose voorafgaat” niet ontgaan zijn. De keuze van ons jaarthema staat dan ook niet los van het heuse evenement dat de publicatie van de Nederlandse vertaling van die tekst in september 2023 vormt. 

 

Anno 2023 blijft die tekst een absolute must voor wie zich in de kliniek van de psychose zoekt te oriënteren. In navolging van Freud herleest Lacan er Daniel Paul Schrebers Denkwürdigkeiten en herconceptualiseert hij Freuds lectuur ervan vanuit het vadercomplex. De psychose, zo zal hij stellen, is het gevolg van de verklaring van niet-ontvankelijkheid (forclusion) van de betekenaar van de Naam-van-de-Vader, waardoor de vadermetafoor zich niet kan voltrekken. Dit resulteert in een gewijzigde verhouding tot de Ander. Van daaruit zal hij de structuur van de hallucinatie, van de lichaams- en taalfenomenen, van de overdracht en van de ontketening (déclenchement) van de psychose toelichten, maar ook een alternatieve invulling geven aan Freuds stelling dat “de waan een poging tot genezing is”. De waan werkt ‘genezend’, vormt een ‘behandeling’ voor zover die een alternatieve metafoor realiseert. Een metafoor die het probleem van het genot reguleert.

 

Mag de tekst uit 1957-58 onontkoombaar zijn, hij is allerminst Lacans definitieve bijdrage over de psychose. Zijn stelling van de vadermetafoor als antwoord op het probleem van het genot is dat evenmin. Later zal hij immers stellen dat niet alleen in de psychose een betekenaar ontbreekt, dat niet alleen in de psychose de betekenaar geen ‘afdoende’ behandeling van het genot vormt. Deze veralgemening zal ook een veralgemening van de waan impliceren. Niet alleen is niet al het genot ontvankelijk voor en dus ‘behandelbaar’ via de betekenaar, en dit voor elk subject, elke behandeling via de betekenaar is uiteindelijk een vorm van waan. Of : “Tout le monde est fou, c’est-à-dire délirant”, “Iedereen is gek, dat wil zeggen, iedereen waant”, zoals Lacan het in 1978 sloganesk stelt.  Dit stelt de vraag van de behandeling van de psychose in een heel nieuw perspectief.

 

“Iedereen is gek.”  Laat dat nu ook de titel zijn van het XIVde congres van de Association Mondiale de Psychanalyse dat in 2024 in Parijs zal plaatsvinden.  En van een tweede Nederlandstalige publicatie over psychose binnen de lacaniaanse oriëntatie – Via Lacan 9 – die later dit werkjaar zal verschijnen.

 

Met de keuze van het congresthema getuigt Jacques-Alain Miller andermaal van zijn

volgehouden inspanning Lacans uitspraken en stellingen te herinterpreteren én de relevantie van zijn onderwijs te tonen voor het duiden van hedendaagse klinische en maatschappelijke fenomenen.  Wat  de psychose betreft impliceert deze volgehouden inspanning, sinds decennia, een hernieuwde lectuur van theoretische passages uit “Over een kwestie die voorafgaat” en van de Schreberiaanse klinische symptomatologie: de verstoring van het levensgevoel dat Schreber de Seelenmord noemt, het liegen lassen door de Ander, het brulwonder van zijn lichaam, … Het zijn enkele van de zaken waar we dit jaar in het PPaK willen op ingaan, aansluitend bij de actualiteit in de School én op het vlak van de publicaties.

 

Lieve Billiet

 

PPaK 2023-2024

Documentatie

  • Schreber, D.P. Denkwürdigkeiten eines Nervenkranken. Leipzig: Oswald Mutze, 1903.

  • Franse vertaling: Mémoires d’un névropathe. Paris: Seuil, 1975.

  • Freud, S. “Psychoanalytische opmerkingen over een autobiografisch beschreven geval van paranoia (dementia paranoides) [‘Het geval Schreber’]”, in Werken 5. Amsterdam: Boom, 2006, 340409. 

  • Lacan, J. “D’une question préliminaire à tout traitement possible de la psychose”, in Écrits. Paris: Seuil, 1966, 531583.

  • Nederlandse vertaling: Over een kwestie die aan elke mogelijke behandeling van de psychose voorafgaat, uitgave door de Kring voor Psychoanalyse van de NLS, verschijnt eind september 2023.

  • Lacan, J. “Lacan pour Vincennes !” Ornicar? 17/18 (1979): 278.

  • Miller, J.A. “Tout le monde est fou”, https://congresamp2024.world/toutle-monde-est-fou/

Kalender

Datum

Wat en wanneer

Waar

Zaterdag
21/10/2023

Eerste zaterdag van het PPaK  

14u00-17u30

‘Zebrastraat’ 
Zebrastraat 32, 9000 Gent

Zaterdag
02/12/2023

Tweede zaterdag van het PPaK  

14u00-17u30

‘Zebrastraat’ 
Zebrastraat 32, 9000 Gent

Zaterdag
16/12/2023

Derde zaterdag van het PPaK  

14u00-17u30

‘Zebrastraat’ 
Zebrastraat 32, 9000 Gent

Zaterdag

20/01/2024

Vierde zaterdag van het PPaK  

14u00-17u30

‘Zebrastraat’ 
Zebrastraat 32, 9000 Gent

Zaterdag

02/03/2024

Vijfde zaterdag van het PPaK  

14u00-17u30

‘Zebrastraat’ 
Zebrastraat 32, 9000 Gent

Zaterdag

20/04/2024

Zesde zaterdag van het PPaK  

14u00-17u30

‘Zebrastraat’ 
Zebrastraat 32, 9000 Gent

Zaterdag

25/05/2024

Zevende zaterdag van het PPaK  

14u00-17u30

‘Zebrastraat’ 
Zebrastraat 32, 9000 Gent

Deelnemen

 

Wie

Er is geen leeftijdsgrens om zich kandidaat te stellen. Deelnemers dienen wel minstens over een Bachelor-diploma te beschikken.


PPaK-Gent richt zich in de eerste plaats tot mensen die actief zijn in de geestelijke gezondheidszorg, de welzijnssector, de jeugdhulp, het onderwijs, enz. Psychiaters, artsen, psychologen, logopedisten, ergotherapeuten, sociaal werkers, (ortho)pedagogen, creatherapeuten, opvoeders, leerkrachten, juristen, …. zijn welkom.

 

Niettemin kunnen ook masterstudenten, pas afgestudeerden, en academici, met een interesse in het particuliere weten van de psychoanalyse, zich kandidaat stellen.

 

 

Prijs

  • € 300

  • € 200 studenten (-26), werkzoekenden en leden van de Kring

 

Inschrijven

De aanvragen van kandidaten die nog geen vorming hebben gevolgd aan PPaK-Gent, zullen na een individueel gesprek met een lesgever door de coördinatie van het PPaK worden onderzocht.

 

De kandidaturen worden in volgorde van ontvangst behandeld.  

 

De inschrijvingen voor 2023-2024 zijn afgesloten.

 

 

Attest

Deelnemers aan PPaK-Gent kunnen aanspraak maken op een attest ‘Klinische studies’ indien aan volgende voorwaarden is voldaan:

  • Regelmatige en actieve deelname aan de vorming van PPaK-Gent gedurende drie werkjaren.

  • Een essay (minimum tien pagina’s) vanuit een persoonlijk onderzoek over een in PPaK-Gent behandeld thema. Nadat de coördinator het onderzoeksvoorstel van de deelnemer goedkeurde, wordt deze door één van de lesverantwoordelijken begeleid.  

 

Een attest wordt uitgereikt na gunstig advies van een commissie van verschillende lesverantwoordelijken, samengesteld door de coördinator. 

Het attest machtigt niet tot het uitoefenen van de psychoanalyse (zie J.-A. Millers “Proloog van Guitrancourt”). Men kan een ‘diploma in de psychoanalyse’ behalen, maar van een ‘diploma psychoanalyticus’ is in de lacaniaanse oriëntatie geen sprake. Men wordt psychoanalyticus door zijn eigen psychoanalyse tot haar einde te voeren én door dat in een specifieke procedure door collega’s te laten ‘verifiëren’.